Jak obniżyć potas we krwi dietą?

Podwyższony poziom potasu we krwi, czyli hiperkaliemia, to stan, który może stanowić realne zagrożenie dla zdrowia, zwłaszcza u osób z chorobami nerek lub przyjmujących określone leki. Wysoki potas wpływa na pracę mięśni i serca, a w skrajnych przypadkach może prowadzić nawet do zatrzymania akcji serca. Dlatego tak ważne jest, by wiedzieć jakie produkty wybierać, aby utrzymać jego prawidłowe stężenie.

Jaką rolę pełni potas w organizmie człowieka?

Jest jednym z kluczowych elektrolitów niezbędnych do prawidłowego funkcjonowania organizmu. Reguluje gospodarkę wodno-elektrolitową, wpływa na pracę mięśni, w tym mięśnia sercowego, a także na przewodnictwo nerwowe. Wspiera również procesy metaboliczne, m.in. metabolizm białek i węglowodanów.

Prawidłowy poziom potasu to gwarancja równowagi między nawodnieniem a funkcjonowaniem komórek. Jego niedobór prowadzi do osłabienia, zaburzeń rytmu serca czy skurczów mięśni, natomiast nadmiar do poważnych zaburzeń pracy serca i układu nerwowego.

Podwyższony potas – hiperkaliemia

Stan, w którym stężenie potasu we krwi przekracza normę nazywamy hiperkaliemią. Najczęściej dotyczy osób z przewlekłą chorobą nerek, niewydolnością nadnerczy, a także u pacjentów przyjmujących leki zwiększające stężenie potasu, takie jak diuretyki oszczędzające potas.

Normy potasu

• Norma dla dorosłych: 3,5–5,0 mmol/L
• Łagodna hiperkaliemia: 5,6–6,5 mmol/L
• Umiarkowana hiperkaliemia: 6,6–7,5 mmol/L
• Ciężka hiperkaliemia: powyżej 7,5 mmol/L

Stężenie powyżej 6,5 mmol/L wymaga pilnej interwencji medycznej.

Objawy wskazujące na zbyt wysoki potas

Wysoki potas może przez długi czas nie dawać objawów, ale gdy jego poziom rośnie, mogą pojawić się:

• uczucie osłabienia i zmęczenia,
• mrowienie lub drętwienie kończyn,
• zaburzenia rytmu serca,
• duszność,
• nudności i wymioty,
• splątanie, drgawki,
• osłabienie siły mięśniowej, a w skrajnych przypadkach – porażenie mięśni.

Jeśli pojawiają się objawy ze strony serca, konieczna jest natychmiastowa konsultacja lekarska.

Jak się diagnozuje hiperkaliemię?

Podstawowym badaniem jest oznaczenie poziomu potasu w surowicy krwi. Lekarz może dodatkowo zlecić badania uzupełniające: morfologię, poziom kreatyniny i mocznika, które pozwalają ocenić funkcję nerek. W niektórych przypadkach wykonuje się również EKG, ponieważ zmiany w zapisie mogą być pierwszym sygnałem zagrażających życiu zaburzeń rytmu serca.

Co wpływa na podwyższony potas w organizmie?

Na wzrost poziomu potasu wpływa wiele czynników. Do najczęstszych należą:

• Choroby nerek - ograniczona zdolność do wydalania potasu.
• Leki - szczególnie inhibitory konwertazy angiotensyny (ACEI), sartany, spironolakton czy eplerenon.
• Nadmierna podaż potasu w diecie, sole dietetyczne zawierające chlorek potasu - u osób zdrowych sama dieta praktycznie nigdy nie prowadzi do hiperkaliemii, natomiast może ją nasilać u osób z chorobami nerek lub stosujących leki zatrzymujące potas.
• Stany odwodnienia - powodujące zagęszczenie elektrolitów we krwi.
• Kwasica metaboliczna - w której potas przemieszcza się z komórek do przestrzeni zewnątrzkomórkowej.

U niektórych osób hiperkaliemia może wystąpić także przy stosowaniu soli dietetycznych zawierających chlorek potasu.

Jak obniżyć potas we krwi dietą?

Dieta niskopotasowa jest jednym z kluczowych elementów terapii w hiperkaliemii. Jej celem jest ograniczenie spożycia potasu do 2000–3000 mg dziennie, a w niektórych przypadkach do nawet mniejszych ilości. Dla porównania - zdrowa osoba dorosła może spożywać ok. 3500–4700 mg dziennie.

Techniki kulinarne obniżające poziom potasu

Nie tylko wybór produktów, ale i sposób ich przygotowania ma ogromne znaczenie. Istnieją metody, które pozwalają zmniejszyć zawartość potasu w warzywach nawet o 50%:

• Obieranie i krojenie - im drobniejsze kawałki, tym większa utrata potasu podczas gotowania.
• Moczenie warzyw - przed gotowaniem warto moczyć je w dużej ilości zimnej wody przez 2–4 godziny.
• Podwójne gotowanie - po kilku minutach gotowania należy odlać wodę i zalać warzywa świeżą, gorącą wodą.
• Nie używaj wywaru - woda po gotowaniu warzyw zawiera dużą ilość potasu.

Przykładowy jednodniowy jadłospis

Śniadanie: Kanapki z białego pieczywa z twarogiem i rzodkiewką, herbata ziołowa.
Drugie śniadanie: Jogurt naturalny z borówkami.
Obiad: Filet z dorsza pieczony w pergaminie, puree z ziemniaków przygotowanych metodą podwójnego gotowania, gotowany kalafior.
Podwieczorek: Pieczone jabłko bez skórki.
Kolacja: Sałatka z kurczakiem i warzywami.

Taka dieta dostarcza około 2000–2500 mg potasu dziennie. Taka ilość może być pomocna w przypadkach łagodnej lub umiarkowanej hiperkaliemii.

Czy picie wody ma wpływ na poziom potasu?

Odpowiednie nawodnienie odgrywa bardzo ważną rolę w regulacji gospodarki elektrolitowej. Potas wydalany jest z organizmu głównie przez nerki, dlatego spożywanie odpowiedniej ilości wody (ok. 1,5–2 litrów dziennie, o ile lekarz nie zaleci inaczej) pomaga w jego naturalnej eliminacji. Najlepiej wybierać wody niskozmineralizowane, które nie dostarczają dodatkowych elektrolitów. Mimo że zazwyczaj wody zawierają mało potasu, w sytuacji gdy musimy go ograniczać, każda ilość jest ważna.

Inne zalecenia dietetyczne i styl życia

• Unikaj zamienników soli - zawierają chlorek potasu, który może pogorszyć stan.
• Nie stosuj suplementów diety z potasem bez zalecenia lekarza.
• Kontroluj poziom potasu regularnie, zwłaszcza przy chorobach nerek.
• Zadbaj o zrównoważoną dietę.

Bibliografia:

• Gawęcki J. (red.). Żywienie człowieka. Podstawy nauki o żywieniu. PWN, Warszawa 2021.
• Jarosz M., Rychlik E., Stoś K. (red.). Normy żywienia dla populacji Polski i ich zastosowanie. Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego – PZH, Warszawa 2020
• Kim MJ, Valerio C, Knobloch GK. Potassium disorders: Hypokalemia and hyperkalemia. Am Fam Physician. 2023 Jan;107(1):59–70. 
• Lehnhardt A, Kemper MJ. Pathogenesis, diagnosis and management of hyperkalemia. Pediatr Nephrol. 2011 Mar;26(3):377–384.
• Świderski F., Waszkiewicz-Robak B. Żywienie w zdrowiu i chorobie. WSiP, Warszawa 2018.