Gdy układ pokarmowy potrzebuje spokoju i wyciszenia, z pomocą przychodzi dieta ubogoresztkowa (in. bezresztkowa, niskoresztkowa). Jej celem jest maksymalne odciążenie przewodu pokarmowego. Stosuje się ją w leczeniu chorób jelit, po operacjach układu pokarmowego lub w przygotowaniu do badań diagnostycznych, np. przed kolonoskopią.

Na czym polega dieta ubogoresztkowa?

Istotą tej diety jest zmniejszenie ilości niestrawionych resztek pokarmowych. Oznacza to eliminację produktów zasobnych w błonnik pokarmowy, ciężkostrawnych i wzdymających. Jadłospis w tej diecie bazuje na produktach lekkostrawnych. Jednak, nie tylko wybór produktów jest ważny, ale istotna jest również odpowiednia obróbka termicznej.

Jakie są korzyści ze zmniejszenia roli błonnika w diecie?

Błonnik to grupa niestrawnych składników roślinnych. Nie trawimy go, ponieważ nasz organizm nie posiada enzymów zdolnych do rozbijania jego struktury. Jest niezbędny dla zdrowia jelit, ale w pewnych sytuacjach jego nadmiar może przynosić odwrotny efekt.

U tych osób, które muszą go wykluczyć ograniczenie błonnika:

  • zmniejsza ilość i częstotliwość wypróżnień,
  • łagodzi objawy bólowe i skurcze brzucha,
  • redukuje podrażnienia błony śluzowej jelit,
  • wspiera proces regeneracji przewodu pokarmowego po zabiegach,
  • ułatwia przygotowanie do badań diagnostycznych.

Z tego względu dieta ubogoresztkowa znajduje zastosowanie w niektórych chorobach, okresie rekonwalescencji po operacjach lub jako element przygotowania do niektórych badań.

Ile błonnika w diecie ubogoresztkowej?

Ogólne rekomendacje dla dorosłych osób mówią o spożywaniu 25–40 g błonnika dziennie. W diecie ubogoresztkowej jego wartość powinna być zdecydowanie niższa i spaść do 10–25 g, a w okresach zaostrzenia objawów – nawet do 10 g.

Wyróżniamy dwie główne frakcje błonnika pokarmowego: rozpuszczalną i nierozpuszczalną. W diecie ubogoresztkowej ograniczeniu powinien podlegać przede wszystkim błonnik nierozpuszczalny, który przyspiesza perystaltykę jelit, zwiększa objętość stolca oraz może nasilać dolegliwości u osób z nadwrażliwością przewodu pokarmowego.

Natomiast błonnik rozpuszczalny, obecny między innymi w bananach, gotowanych warzywach korzeniowych oraz płatkach owsianych, zazwyczaj jest dobrze tolerowany w niewielkich ilościach i może wspierać równowagę mikrobioty jelitowej dzięki działaniu prebiotycznemu.

Zasady stosowania

Jak w każdym modelu leczniczym ważne jest staranne wybieranie produktów i metod obróbki. Podążaj za wskazówkami, by osiągnąć pożądany efekt. Zwróć uwagę na:

Częstotliwość posiłków

Zaleca się spożywanie 4–6 małych posiłków dziennie, w równych odstępach czasu. Regularne posiłki sprzyjają pracy układu pokarmowego i ograniczają ryzyko bólu brzucha. Ostatni posiłek powinien być spożyty nie później niż 3 godziny przed snem. Jest to ważne również w kontekście jakości snu.

Zalecana obróbka termiczna

Najlepiej sprawdzają się metody, które nie wymagają dodatku tłuszczu i nie prowadzą do przypiekania potraw. Należą do nich:

  • gotowanie w wodzie i na parze,
  • duszenie bez obsmażania,
  • pieczenie w folii lub rękawie.

Niewskazane są smażenie, grillowanie, stosowanie zasmażek i tłustych sosów. Temperatura dań powinna być umiarkowana. Dania zbyt gorące lub zimne mogą nasilać dolegliwości jelitowe.

Sposób przygotowywania posiłków

Warzywa i owoce dokładnie obierz, usuń pestki, a w razie potrzeby przetrzyj przez sito lub zblenduj. Mięso podawaj w formie gotowanych pulpetów lub delikatnych pieczeni, możesz także gotować je na parze. Unikaj produktów o twardej strukturze i dużej zawartości błonnika, np. orzechy, nasiona czy otręby.

Co można jeść na diecie ubogoresztkowej?

Jadłospis powinien być oparty na produktach lekkostrawnych. Poniżej znajdziesz konkretne przykłady z różnych grup spożywczych:

Produkty zbożowe

Wybieraj produkty oczyszczone o miękkiej strukturze. Dobrze sprawdzają się: pieczywo pszenne czerstwe, sucharki, biszkopty, drobne makarony pszenne, ryż biały, kasza manna i kuskus.

Płatki błyskawiczne owsiane lub jaglane można stosować w małych porcjach, najlepiej dobrze rozgotowane. Pieczywo pełnoziarniste, grube kasze, otręby oraz mieszanki z nasionami zostaw na etap rozszerzania diety po ustąpieniu dolegliwości.

Warzywa i owoce

Podstawą są warzywa gotowane i przetarte: marchew, ziemniaki, dynia, kabaczek, buraki, drobny szpinak. Pomidor bez skórki i pestek zwykle jest dobrze tolerowany.

Wśród owoców wybieraj dojrzałe owoce bez skórek w formie musu lub kompotu: banan, jabłko, brzoskwinia, morela. Owoce pestkowe, jagodowe z drobnymi pestkami oraz surowe warzywa o twardej strukturze lepiej odłożyć na później.

Źródła białka

Stawiaj na chude odmiany: kurczak, indyk, cielęcina, królik, chuda wołowina w delikatnej formie. Dopuszczalne są chude wędliny dobrej jakości bez dodatku grubej przyprawy. Z ryb najlepiej tolerowane bywają dorsz, mintaj, morszczuk, pstrąg.

Jajka podawaj gotowane na miękko lub jako jajecznicę na parze. Nabiał o niższej zawartości tłuszczu można włączać, jeśli jest dobrze tolerowany, na przykład jogurt naturalny, kefir, twaróg półtłusty.

Tłuszcze

Tłuszcz dodawaj po obróbce, w niewielkiej ilości. Dobre będą: masło, oliwa, olej rzepakowy. Unikaj zasmażek, ciężkich śmietan i tłuszczów smażeniowych. Pamiętaj, że zbyt duża ilość tłuszczu w pojedynczym posiłku może nasilać dolegliwości.

Produkty przeciwwskazane:

To lista kierunkowa. Zawsze obserwuj własną tolerancję i konsultuj zmiany z dietetykiem.

  • produkty z pełnego ziarna, otręby, grube kasze, pieczywo z ziarnami, płatki z dodatkiem pestek,
  • rośliny strączkowe, kapustne, cebulowe, paprykę, ogórki kiszone, konserwowe w occie, grzyby,
  • orzechy, pestki, suszone owoce, owoce pestkowe i z drobnymi pestkami w wersji surowej,
  • dania smażone i panierowane, wędzonki, tłuste wędliny i mięsa, ryby wędzone,
  • ostre przyprawy, napoje gazowane, mocną kawę i alkohol.

Dieta ubogoresztkowa a kawa

Kawa w diecie ubogoresztkowej nie jest całkowicie zakazana, ale powinna być słaba i pita z umiarem. Osoby z wrażliwym żołądkiem lub tendencją do biegunek mogą odczuwać po niej dyskomfort. 

Dobrze byłoby też nie pić jej na czczo. Warto też sięgnąć po kawę zbożową lub herbatę ziołową.

Kiedy stosuje się dietę ubogoresztkową?

Najczęstsze wskazania do zastosowania tej diety to:

  • choroba Leśniowskiego-Crohna i wrzodziejące zapalenie jelita grubego,
  • przewlekłe biegunki i wzdęcia,
  • przygotowanie do kolonoskopii,
  • okres rekonwalescencji po operacjach przewodu pokarmowego,
  • przewlekłe zapalenie trzustki lub dróg żółciowych.

We wszystkich tych sytuacjach celem jest zmniejszenie objętości stolca, złagodzenie skurczów i podrażnień oraz ułatwienie gojenia.

Kto powinien unikać diety ubogoresztkowej?

Nie jest to plan żywienia dla każdego. Osoby zdrowe nie powinny stosować go przewlekle, ponieważ długie ograniczanie błonnika nie jest korzystne dla zdrowia. Może prowadzić do zaparć. Ostrożność zaleca się także u:

  • osób z tendencją do hipercholesterolemii dietozależnej, bo niska podaż błonnika utrudnia regulację cholesterolu,
  • osób w remisji chorób jelit, które dobrze tolerują umiarkowane ilości błonnika,
  • osób z problemami z gospodarką węglowodanową, u których większa rola produktów oczyszczonych może wymagać dokładniejszej kontroli glikemii.

Jeśli nie masz medycznych wskazań, rozważ raczej model zbliżony do zasad, które opisuje dieta lekkostrawna.

Dieta ubogoresztkowa jadłospis na 3 dni

Pamiętaj, że posiłki powinny być małe, spożywane w regularnych odstępach czasowych, o miękkiej konsystencji. płyny wypijaj małymi łykami, w temperaturze pokojowej. Porcje dostosuj do indywidualnych potrzeb energetycznych.

Dzień 1

  • Śniadanie: kasza manna na wodzie z musem z dojrzałego banana
  • II śniadanie: jogurt naturalny i dwa sucharki
  • Obiad: filet z indyka gotowany, puree ziemniaczane, duszona marchew
  • Podwieczorek: kisiel z przetartego jabłka
  • Kolacja: kanapka z jasnego pieczywa z twarogiem półtłustym i koperkiem, słaba herbata

Dzień 2

  • Śniadanie: białe pieczywo z pastą z gotowanego kurczaka i odrobiny oliwy, pomidor bez skórki
  • II śniadanie: budyń na mleku rozcieńczonym wodą, jeśli tolerujesz nabiał
  • Obiad: morszczuk gotowany na parze, ryż biały, dynia puree
  • Podwieczorek: mus brzoskwiniowy
  • Kolacja: kluski lane na delikatnym rosole jarzynowym przecieranym

Dzień 3

  • Śniadanie: płatki owsiane błyskawiczne dobrze rozgotowane na wodzie z odrobiną mleka, mus z moreli
  • II śniadanie: kefir, sucharek biszkoptowy
  • Obiad: pulpeciki z cielęciny duszone bez obsmażania, ziemniaki puree, burak gotowany przetarty
  • Podwieczorek: galaretka owocowa
  • Kolacja: ryż na mleku rozcieńczonym wodą z cynamonem, herbata ziołowa łagodna

Jeśli kawa nasila dolegliwości, zamień ją na kawę zbożową lub słabą czarną w małej filiżance. Pamiętaj o umiarkowanej temperaturze dań oraz o spokojnym jedzeniu.

Bibliografia:

  1. ESGE Guidelines for Colonoscopy Preparation, 2019.
  2. Gawęcki J. (red.). Żywienie człowieka. Podstawy nauki o żywieniu. PWN, Warszawa 2021.
  3. Jarosz M., Rychlik E., Stoś K. (red.). Normy żywienia dla populacji Polski i ich zastosowanie. Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego – PZH, Warszawa 2020
  4. Świderski F., Waszkiewicz-Robak B. Żywienie w zdrowiu i chorobie. WSiP, Warszawa 2018.